Wspólnota Nazaret przy parafii św. Józefa Oblubieńca w Zielonej Górze

Katecheza 1: Objawienie Ducha Świętego w Starym Testamencie

Objawienie Ducha Świętego w Starym Testamencie


Św. Jan Paweł II podczas audiencji generalnej w 1998 roku podkreślał, że nic, co na świecie jest dobre i święte, nie może zaistnieć niezależnie od Ducha Bożego. Pismo Święte jest inspirowane przez Ducha Świętego. Stopniowo odsłania nam ono Jego działanie i Jego tożsamość.

Pojęcie „duch” jest tłumaczeniem greckiego terminu „pneuma” i hebrajskiego „ruach”. Termin „ruach” oznacza tchnienie i wiatr. W takiej formie istnieje on w księdze Rodzaju: „Ziemia zaś była bezładem i pustkowiem: ciemność była nad powierzchnią bezmiaru wód, a Duch Boży unosił się nad wodami” (1,2). Św. Jan Paweł II podczas audiencji mówił, że jest to pierwsza wzmianka w wersetach Pisma Świętego o Duchu Bożym. Ruach nie jest jednym z bogów pogańskich, ale jest Duchem Bożym. Jahwe jest jedynym Bogiem. Ów powiew jest zawsze własnością Boga. Izrael nabrał przekonania, że Bóg stworzył świat mocą swojego Słowa. Papież mówi, że to żywe i ożywiające tchnienie Boga nieustannie podtrzymuje i ożywia całe stworzenie.

O tchnieniu ożywczym również możemy przeczytać w Psalmie: „Przez słowo Pana powstały niebiosa i wszystkie ich zastępy przez tchnienie ust Jego” (33, 6). Wiatr jako ruach pojawia się tam, gdzie objawia się Bóg. W księdze Ezechiela jest to wiatr gwałtowny: „Patrzyłem, a oto wiatr gwałtowny nadszedł od północy, wielki obłok i ogień płonący <oraz blask dokoła niego>, a z jego środka [promieniowało coś] jakby połysk stopu złota ze srebrem, <ze środka ognia>” (1, 4).

Historia jest uprzywilejowanym miejscem działania Ducha Bożego. Jego aktywność widać szczególnie w historii zbawienia. W wielu fragmentach Starego Testamentu występuje ruach Jahwe, które wskazuje na działanie Ducha Pana, który prowadzi swój lud. Izrael wielokrotnie odkrywał w swojej historii Ducha Bożego, który udzielał ludowi uzdolnień i natchnień, mocy i mądrości.

Papież mówił podczas audiencji, że w okresie Sędziów Bóg posyłał swojego Ducha na ludzi słabych i przemieniał ich w charyzmatycznych przewodników. Sędziowie starotestamentalni są obdarzeni duchem Pana. Szczególnie widzimy to u Gedeona. Był on posłuszny Bogu, który mu powiedział, aby zburzył ołtarz bożka Baala. „Duch Pana ogarnął Gedeona, który zatrąbił w róg i zgromadził przy sobie ród Abiezera” (Sdz 6,34). Gedeon przyczynił się przez to do zgromadzenia Izraelitów i dzięki temu byli w stanie uchronić się przed Madianitami i Amalekitami. Bóg pozwolił, żeby walczyło jedynie trzystu wojowników. Był to znak tego, że to Pan ochrania Izraela przed wrogiem.

Wyjście z Egiptu było również owocem działania ruach Jahwe. Słyszymy o tym szczególnie w Pieśni Mojżesza: „Pod tchnieniem Twoich nozdrzy spiętrzyły się wody, żywioły płynne stanęły jak wały, w pośrodku morza zakrzepły przepaści. Mówił nieprzyjaciel: «Będę ścigał, pochwycę, zdobycz podzielę, nasycę mą duszę, miecza dobędę, ręka moja ich zetrze». Wionęło tchnienie Twoje i przykryło ich morze, zatonęli jak ołów pośród wód gwałtownych” (Wj 15, 8-10).

Papież zauważa, że wraz z powołaniem Dawida na króla ta Boska moc osiąga pewną stabilność. Widać do wyraźnie podczas koronacji Dawida: „Począwszy od tego dnia, duch Pański opanował Dawida” (1 Sam 16, 13). Następnie papież dodaje, że w okresie niewoli babilońskiej i po jej zakończeniu cała historia Izraela zostaje odczytana jako długi dialog, który Bóg prowadzi z narodem wybranym przez Ducha za pośrednictwem proroków. Sędziom duch udzielany był w konkretnych momentach, dla proroków był stałym źródłem natchnienia. Mówią oni słowa Boże i działają w Jego mocy. Przez Ducha Bożego dokonuje się w nich wewnętrzna przemiana. Żyli oni przekonaniem, że Duch Pański kieruje dziełami swojego ludu: „Duch mój, który jest nad tobą, i słowa moje, które włożyłem ci w usta, nie zejdą z twych własnych ust ani z ust twoich dzieci, ani z ust potomków twoich synów, odtąd i na zawsze – mówi Pan” (Iz 59, 21).

Duch Pański udziela się nie tylko indywidualnie, ale również większej grupie osób. Charyzmatyczne napełnienie Duchem sędziów, królów i proroków stanowiło pomost do napełnienia członków Izraela. Przykładem jest prorok Ezechiel. Uwydatnia on związek między Duchem i proroctwem mówiąc: „Owładnął mnie duch Pański i rzekł do mnie: Mów: tak mówi Pan” (Ez 11, 5). Prorocy mają przemawiać w imię Boga.

Ezechiel przepowiadał słowo Boga o odnowie, która ma się dokonać w sercach Izraelitów: „Zabiorę was spośród ludów, zbiorę was ze wszystkich krajów i przyprowadzę was z powrotem do waszego kraju, pokropię was czystą wodą, abyście się stali czystymi, i oczyszczę was od wszelkiej zmazy i od wszystkich waszych bożków. I dam wam serce nowe i ducha nowego tchnę do waszego wnętrza, odbiorę wam serce kamienne, a dam wam serce z ciała. Ducha mojego chcę tchnąć w was i sprawić, byście żyli według mych nakazów i przestrzegali przykazań, i według nich postępowali” (Ez 36, 24-27). Kontynuacją proroctwa Ezechiela o otrzymaniu nowego serca i ducha jest słowo Boże, które przekazuje prorok Jeremiasz: „Oto nadchodzą dni – wyrocznia Pana – kiedy zawrę z domem Izraela <i z domem judzkim> nowe przymierze” (31, 31).

W ustach Jezusa obietnica ta osiąga pełnię przez dar Ducha Świętego. Można tutaj dostrzec więź między Starym i Nowym Przymierzem. Nowym Ludem Bożym jest Kościół Chrystusowy, który jest przepełniony obecnością Ducha Świętego. Papież przypomina, że perspektywa prorocka wskazuje na przyszłość jako szczególny czas, w którym wypełnią się obietnice związane z Boskim ruach. Izajasz zapowiada narodziny potomka, na którym „spocznie duch… mądrości i rozumu, duch rady i męstwa, duch wiedzy i bojaźni Pańskiej” (11, 2-3). Jan Paweł II pisał w encyklice „Dominum et Vivificantem”, że tekst ten jest pomostem między dawniejszym biblijnym pojęciem „ducha”, rozumianego przede wszystkim jako „tchnienie charyzmatyczne”, i „Duchem” jako Osobą i jako darem, darem dla osoby. Mesjasz z rodu Dawida jest właśnie tą Osobą, na której „spocznie” Duch Pański» (n. 15).

Według papieża w Starym Testamencie widoczne są dwie cechy tajemniczej tożsamości Ducha Świętego, które dokładniej ukazują Objawienie zawarte w Nowym Testamencie. Pierwsza z nich to całkowita transcendencja Ducha, który właśnie dlatego jest nazywany „świętym”. Duch Boży zawsze jest «Boski». Nie jest rzeczywistością, którą człowiek może zrozumieć zdając się wyłącznie na własne siły, ale jest darem otrzymanym z wysoka: można Go jedynie wzywać i przyjąć. Nieskończenie «inny» niż człowiek, Duch Święty zostaje dany darmo tym, którzy są powołani, aby z Nim współpracować w dziele zbawienia.

Inną cechą Ducha Bożego jest „dynamiczna” moc, która objawia się w Jego działaniu w historii. Biblijna koncepcja „ruach” oznacza nadzwyczaj żywotną, potężną i mocniejszą niż wszystko inne energię: Duch Pański – czytamy u Izajasza – «jest jak potok wezbrany» (30, 28). Dlatego kiedy Ojciec działa przez swego Ducha, chaos przemienia się w kosmos, na ziemi powstaje życie i toczy się historia.